Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, nơi lưu giữ nhiều loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống

10/2/2018 7:19

Tuyenquang.gov.vn: Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, là loại hình sinh hoạt văn hóa tâm linh có từ rất lâu, một sản phẩm tích hợp các nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên đất nước Việt Nam. Trải qua quá trình vận động của thời gian đến nay Tín ngưỡng Thờ Mẫu vẫn còn nguyên giá trị, đã và đang ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò trong đời sống, sinh hoạt văn hóa, tinh thần của nhân dân. Với tầm vóc, ý nghĩa trong gắn kết cộng đồng mang nhều nét nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần vượt khó, khát vọng vươn tới những điều tốt đẹp.



Giá Chầu Lục

Trong quá lịch sử trình hình thành phát triển của Đất nước, người Phụ nữ, người Mẹ luôn có vị trí hết sức quan trọng vì nhờ có thiên chức của người Mẹ mà xã hội được sinh sôi phát triển. Từ vị trí quan trọng đó hình ảnh người Mẹ đã đi vào văn hóa và nghệ thuật, thơ ca và nhạc họa mà ở đó tình thương yêu vô bờ của người Mẹ luôn được ca ngợi. Trong tín ngưỡng bản địa mang đậm màu sắc của nền văn minh lúa nước thờ tứ pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) đều được thể hiện dưới dạng thức Phụ nữ. Các vị thần linh trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam đều gắn liền với núi, sông, đất, trời và các hiện tượng thiên nhiên ảnh hưởng tới đời sống, sinh hoạt của người dân. Tam vị thánh Mẫu (Mẫu Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải) cũng xuất hiện trong bối cảnh đó, với một ước nguyện của người nông dân sẽ được các bậc thần linh che chở, bồi phúc cho cuộc sống no lành. Bên cạnh đó, một số nhân vật lịch sử có công lao to lớn trong xây dựng và bảo vệ đất nước cũng được nhân dân tôn vinh trở thành nhân thần và sống mãi trong tâm trí người Việt.

Năm 2014 Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu đã được Nhà nước vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đặc biệt ngày 21/12/2016 Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, hầu đồng là nghi lễ chính, là hình thức diễn xướng tâm linh thường diễn ra ở các điện, đền, phủ. Hầu đồng là nghi lễ nhập hồn nhiều lần của các vị thánh vào thân xác thanh đồng để cầu mong những nhu cầu của cuộc sống hiện thực như: sức khỏe, tiền tài, hạnh phúc,…
Qua nghi lễ Hầu đồng, chúng ta sẽ hiểu biết được trang phục, cách sinh hoạt của cha ông xưa, được chiêm ngưỡng sự hiện thân của các thần linh đã được “lịch sử hóa” với những chiến công, phong cách rất riêng của từng nhân vật. Đây là một bộ sưu tập lịch sử và văn hóa vô cùng phong phú và sinh động, một “bảo tàng sống” của văn hóa Việt Nam.

Trang phục dùng trong các buổi Hầu đồng đóng vai trò quan trọng, là yếu tố không thể thiếu trong thực hành nghi lễ thờ Mẫu, Hầu đồng là sự xuất hiện của nhiều vị thánh vì thế trang phục cũng rất đa dạng, phong phú. Trang phục là sự hiện diện của các vị thần linh, mỗi vị thánh là một bộ trang phục riêng, và chỉ được mặc khi các ông bà đồng thực hiện nghi lễ, qua bộ trang phục ta nhận ra những vị thánh nào đã nhập đồng, nhận diện được các phủ, các hàng như: Hàng Quan lớn, Chầu Bà, Các Ông Hoàng, thánh Cô, thánh Cậu qua màu sắc...

Cùng với trang phục, Hát văn trong nghi lễ Hầu đồng cũng mang lại cho người xem nhiều cung bậc cảm xúc. Hát văn là một loại hình âm nhạc tín ngưỡng, nó khác với thể loại hát văn tự do ở chỗ nó được quy định chặt chẽ về mặt làn điệu, nội dung, hình thức trình diễn sao cho phù hợp với nội dung, tính chất của buổi lễ, hoặc tính chất của vị thánh được thỉnh trong buổi lễ đó.

Một trong những yếu tố sân khấu rất dễ thấy trong nghi lễ Hầu đồng là sự xuất hiện những nhân vật mang điệu múa khác nhau với những tính cách khác nhau như: múa mồi, múa kiếm, múa chèo đò…Những nhân vật, những tính cách khác nhau ấy, múa và hát văn cũng có những làn điệu thích hợp. Điều đó cho thấy sự phong phú và đa dạng của nghệ thuật múa dân gian, của nghệ thuật hát văn trong văn hóa, tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Dẫu thế nào thì tín ngưỡng thờ Mẫu cũng đã thực sự mang trong nó những yếu tố dân gian. Đó phải chăng cũng là lý do khiến cho tín ngưỡng này mặc dù trải qua rất nhiều thăng trầm, vẫn có sức sống mạnh mẽ trong đời sống nhân dân, được đông đảo quần chúng nhân dân đón nhận.

Trương Đức Tiến                            
Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Tuyên Quang

 
 

In bài viết Gửi phản hồi Gửi Email
Liên kết chuyên mục