Ngày 11/6/2007, UBND tỉnh đã tổ chức Hội nghị biểu dương gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc toàn tỉnh giai đoạn 2001- 2006, nhằm đánh giá đúng kết quả đạt được, chỉ ra tồn tại, hạn chế và những kinh nghiệm để tiếp tục chỉ đạo xây dựng phong trào. Tại Hội nghị, đồng chí Vũ Thị Bích Việt, Tỉnh uỷ viên,Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" tỉnh đã phát biểu biểu dương những cố gắng trong xây dựng gia đình văn hoá 5 năm qua và nêu rõ 8 mục tiêu, 4 nhiệm vụ trọng tâm và 6 giải pháp lớn để tiếp tục xây dựng gia đình văn hoá từ nay đến năm 2010.

Hội nghị đã biểu dương, tôn vinh 139 gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc; chọn cử 10 gia đình đi dự Hội nghị biểu dương gia đình văn hoá tiểu biểu, xuất sắc toàn quốc tổ chức tại Hà Nội vào đầu tháng 8 tới.

      Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, nền kinh tế nước ta chuyển hẳn từ cơ chế kinh tế tập trung bao cấp sang cơ chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường giao lưu và hội nhập, những thay đổi đó tác động mạnh mẽ tới lối sống, nếp sống, cách làm ăn, hành vi ứng xử trong văn hoá gia đình. Vừa giữ gìn các giá trị văn hoá truyền thống, vừa tiếp thu những giá trị văn hoá gia đình hiện đại. Vì vậy, trong gia đình nảy sinh những lúng túng, thậm chí cả những mâu thuẫn về quan hệ giữa các thành viên, giữa hai thế hệ già - trẻ, giữa tư tưởng cũ và mới. Nếu gia đình truyền thống coi trọng sự phục tùng nền nếp gia phong (coi trọng ý kiến cha mẹ, tôn kính tổ tiên…) làm con phải hiếu thảo, vợ chồng thuỷ chung thì ở gia đình hiện đại lại có xu hướng vươn tới cái mới như bình đẳng trong tranh luận, đề cao lợi ích, nguyện vọng, hạnh phúc và tính độc lập của mỗi cá nhân. Thế nên, vấn đề xây dựng gia đình văn hoá đã được Đảng ta đặc biệt quan tâm. Một trong những nội dung quan trọng: Xây dựng gia đình văn hoá đã được Đảng ta xác định và đề ra các giải pháp thực hiện thể hiện trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của phong trào lớn "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá".

          Nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của phong trào này, đặc biệt là xây dựng gia đình văn hoá, thôn, bản, tổ nhân dân văn hoá, 5 năm qua (2001- 2006) Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh và Ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" tỉnh đã ban hành trên 10 chỉ thị, quyết định, chương trình, kế hoạch, hướng dẫn và các văn bản đôn đốc,  kiểm tra, giám sát thực  hiện công tác này trên phạm vi toàn tỉnh.

          Các đồng chí Thường trực Ban chỉ đạo phong trào tỉnh cho biết, từ năm 2001 đến nay, Trung ương đã 2 lần điều chỉnh, bổ sung tiêu chuẩn xây dựng và công nhận gia đình văn hoá, thôn bản, tổ dân phố văn hoá. Lần điều chỉnh gần đây nhất là tại Quyết định số 62/2006/QĐ-BVHTT, ngày 23/6/2006 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin. Về cơ bản các nội dung được điều chỉnh bảo đảm súc tích, lô gích hơn, người dân dễ nhớ, dễ thực hiện. Theo quyết định nêu trên, tiêu chí xây dựng và công nhận gia đình văn hoá chỉ còn ba, với 11 nội dung cụ thể (trước đây là 4 tiêu chí), gồm (1) Gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tích cực tham gia các phong trào thi đua của địa phương. (2) Gia đình hoà thuận, hạnh phúc, tiến bộ, tương trợ giúp đỡ mọi người trong cộng đồng. (3) Tổ chức lao động, sản xuất, kinh doanh, công tác, học tập đạt năng suất, chất lượng và hiệu quả. Căn cứ các tiêu chí này (có tham khảo nội dung các tiêu chí trước đây), Ban chỉ đạo tỉnh đã hướng dẫn quy trình đánh giá, cụ thể hoá các nội dung của từng tiêu chí, kèm theo thang, bảng điểm và hệ thống các văn bản, biểu mẫu… để cơ sở đăng ký, bình xét, công nhận gia đình văn hoá.

          Theo đánh giá của Ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" tỉnh, nội dung xây dựng gia đình văn hoá trong phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" những năm qua đã được các cấp uỷ đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể quan tâm chỉ đạo tổ chức thực hiện, chất lượng từng bước được nâng lên, số lượng gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hoá từ 65,7% (năm 2001) tăng lên 73,2% (năm 2006), trong đó có nhiều gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc. Qua hội nghị biểu dương gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc các huyện, thị xã đã chọn, cử được 140 gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc, đại diện cho 558 gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc cấp huyện đi dự Hội nghị biểu dương gia đình văn hoá tiêu biểu, xuất sắc cấp tỉnh tổ chức vào ngày 11-6-2007. Sự phát triển của phong trào xây dựng gia đình văn hoá đã tác động tích cực và tạo cơ sở vững chắc để xây dựng thôn, bản, tổ dân phố văn hoá, khu dân cư tiên  tiến và các danh hiệu của phong trào thi đua do các ngành, đoàn thể và địa phương phát động như: Phong trào "Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi", "Phụ nữ tích cực học tập, lao động, sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc", "Phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế gia đình", "Thi đua tình nguyện xây dựng và bảo vệ Tổ quốc", "Sáng tạo trẻ", "Cựu chiến binh gương mẫu"... Sự đồng tình hưởng ứng và lan toả của phong trào đã thu hút hàng nghìn hộ gia đình thường xuyên tham gia học tập, trao đổi kinh nghiệm về xây dựng gia đình văn hoá tại 83 câu lạc bộ gia đình văn hoá, 167 câu lạc bộ gia đình nông dân văn hoá và trên 50 câu lạc bộ đàn hát dân ca ở cơ sở.

          Có thể khẳng định, 118.979 gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hoá (73,2% tổng số hộ toàn tỉnh) về cơ bản đã thực hiện được khá trọn vẹn cả ba tiêu chuẩn như đã nêu ở phần đầu bài viết, đặc biệt là những nội dung trong tiêu chuẩn: Tổ chức lao động, sản xuất, kinh doanh, công tác, học tập đạt năng suất, chất lượng và hiệu quả (kinh tế gia đình ổn định, tiêu dùng hợp lý, tiết kiệm, có kế hoạch phát triển kinh tế gia đình, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho các thành viên; Các thành viên trong gia đình hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, công tác, học tập). Bởi vậy, mỗi gia đình nói riêng và nhân dân các dân tộc trong tỉnh nói chung đã có đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được cải thiện, tạo động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, nhất là chương trình giảm nghèo của tỉnh. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 34,6% xuống còn 27,7% năm 2006 (theo chuẩn mới áp dụng cho giai đoạn 2006- 2010); Góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường văn hoá lành mạnh ở cơ sở.

          Từ thực tiễn xây dựng gia đình văn hoá giai đoạn 2001 - 2006, có thể rút ra một số kinh nghiệm. Một là, "Toàn dân xây dựng đời sống văn hoá" trong đó có nội dung xây dựng gia đình văn hoá là phong trào có quy mô lớn, toàn diện, lâu dài và mang tính xã hội sâu sắc. Vì vậy, đòi hỏi quá trình tổ chức thực hiện phải kiên trì, thường xuyên. Trong chỉ đạo phải nắm chắc nội dung cơ bản của phong trào để vận dụng linh hoạt, sáng tạo với những giải pháp cụ thể, phù hợp với thực tế của từng địa bàn, vùng dân tộc. Hai là, phổ biến rộng, tuyên truyền sâu các tiêu chuẩn xây dựng danh hiệu gia đình văn hoá; quy ước thôn, bản đến từng hộ gia đình để mọi thành viên tự giác thực hiện. Tổ chức bình xét, công nhận danh hiệu gia đình văn hoá công khai, dân chủ và kịp thời. Ba là, xây dựng gia đình văn hoá, thôn, bản, tổ dân phố văn hoá là nội dung trọng tâm của phong trao "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá", phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các cấp uỷ đảng, sự điều hành, quản lý của chính quyền và sự phối hợp chặt chẽ của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, các ngành từ tỉnh đến cơ sở. Bốn là, phải tăng cường hoạt động (kiểm tra, hướng dẫn... ) của Ban Chỉ đạo phong trào" Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" các cấp trong việc tổ chức thực hiện ở cơ sở đúng hướng, đạt mục tiêu đề ra.

          Kết quả xây dựng gia đình văn hoá 5 năm qua  là quan trọng và rất đáng mừng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế. Đó là, một số nơi chưa thực sự coi trọng quy trình, thủ tục bình xét, công nhận gia đình văn hoá theo hướng dẫn của Ban chỉ đạo nên lúng túng cả trong bình xét và ra quyết định công nhận danh hiệu gia đình văn hoá. Số lượng gia đình văn hoá tuy có tăng, nhưng chất lượng chưa phản ánh đúng thực chất nội dung, thậm chí có nơi vẫn chạy theo "bệnh" thành tích, hình thức. Việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang không nghiêm (làm ma to, cưới lớn có xu hướng gia tăng), gây dư luận xấu trong nhân dân, đó là điều phải suy nghĩ để chấn chỉnh…

          Phát huy những thành tích đạt được, khắc phục những thiếu sót, tồn tại, giai đoạn 2007 - 2010, tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao chất lượng xây dựng gia đình văn hoá, bảo đảm sự phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH quê hương, đất nước. Tạo sự chuyển biến tích cực về nhận thức và hành động của từng gia đình; nêu cao trách nhiệm của mỗi gia đình trong việc giáo dục, bồi dưỡng nhân cách cho các thành viên, tự giác, chủ động tham gia giữ gìn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam. Phấn đấu đến năm 2010 có trên 85% số hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hoá, trên 70% số thôn, bản, tổ dân phố đạt danh hiệu thôn, bản, tổ dân phố văn hoá. Giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 15%. Mỗi huyện, thị xã có ít nhất 2 mô hình điểm về xây dựng gia đình văn hoá, thôn, bản, tổ dân phố văn hoá.

                                                                                Nguyễn Việt Thanh