Đồng bào Pà Thẻn ở xã Minh Quang gìn giữ và trao truyền nghi lễ Nhảy lửa – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tuyên Quang là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa với 46 dân tộc, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 70% dân số. Qua hàng trăm năm cộng cư, các dân tộc Tày, Dao, Mông, Pà Thẻn, Cao Lan, Lô Lô... đã tạo nên kho tàng văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Tỉnh hiện có 794 di tích, 871 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, trong đó 53 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng 135 lễ hội, trong đó 113 lễ hội truyền thống vẫn được duy trì thường xuyên. Đặc biệt, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn và di sản "Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam" được UNESCO ghi danh đã góp phần nâng tầm giá trị văn hóa của địa phương.
Theo đồng chí Phạm Cao Kỳ, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Quang, sau sáp nhập từ ba xã Phúc Sơn, Minh Quang và Hồng Quang, địa phương có 10 dân tộc cùng sinh sống. Việc bảo tồn, phục dựng lễ hội truyền thống được xác định là giải pháp quan trọng để giữ gìn bản sắc, đồng thời tạo sản phẩm du lịch, mở rộng dịch vụ và nâng cao thu nhập cho người dân. Lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012, đang trở thành một trong những điểm nhấn văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh Minh Quang đến du khách.
Anh Sìn Văn Toàn, Trưởng thôn Thượng Minh, xã Minh Quang chia sẻ, nghi lễ Nhảy lửa của người Pà Thẻn không chỉ là một nghi thức tâm linh độc đáo mà còn là niềm tự hào của cộng đồng. Sau các nghi thức cúng lễ, những người tham gia có thể bước chân trần trên than hồng mà không bị bỏng, trải nghiệm kỳ bí được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Những năm gần đây, nghi lễ đã vượt ra khỏi không gian làng bản để phục vụ du khách và tham gia nhiều sự kiện văn hóa trong cả nước. Đội Nhảy lửa thôn Thượng Minh đã nhiều lần biểu diễn tại Hà Nội và các địa phương khác, với mức thù lao từ 6 - 20 triệu đồng mỗi chương trình. Anh Toàn mong muốn nghi lễ tiếp tục được quảng bá rộng rãi, góp phần đưa văn hóa Pà Thẻn đến gần hơn với công chúng và tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.
Đồng chí Tải Đình Tinh, Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang) cho biết, cùng với công tác bảo tồn di sản, tỉnh đặc biệt chú trọng khơi dậy sức sống văn hóa từ cơ sở thông qua các hoạt động truyền dạy và phát triển phong trào văn nghệ quần chúng. Năm 2025, toàn tỉnh duy trì 14 câu lạc bộ văn hóa với 1.272 buổi sinh hoạt, đồng thời tổ chức nhiều lớp truyền dạy hát Then, đàn tính, khèn Mông và các loại hình nghệ thuật truyền thống của đồng bào các dân tộc. Bước sang năm 2026, chỉ trong 6 tháng đầu năm, Trung tâm tiếp tục mở 26 lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ văn hóa cơ sở, góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, hạt nhân văn nghệ và những người trực tiếp gìn giữ di sản. Từ các câu lạc bộ, lớp truyền dạy đến những buổi sinh hoạt ở thôn, di sản được trao truyền giữa các thế hệ, tạo nền tảng để phong trào văn nghệ quần chúng ngày càng phát triển sâu rộng. Đây cũng là tiền đề để đoàn nghệ thuật quần chúng của tỉnh xuất sắc giành 1 Huy chương Vàng và 3 Huy chương Bạc tại Hội diễn "Đàn, hát dân ca ba miền" năm 2026.
Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao Tiền xã Yên Nguyên tích cực gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Từ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, đồng bào các dân tộc Tuyên Quang đang biến bản sắc thành nguồn lực cho phát triển. Người Mông gìn giữ tiếng khèn, nghề thêu và những hoa văn độc đáo trên trang phục; đồng bào Pà Thẻn bảo tồn nghề dệt thủ công, duy trì Lễ hội Nhảy lửa - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; người Cao Lan miệt mài lưu giữ sách cổ, truyền dạy Sình ca cho thế hệ trẻ. Những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn mà tiếp tục hiện diện trong đời sống, trở thành “tài sản” văn hóa của cộng đồng.
Toàn tỉnh hiện có 54 làng văn hóa du lịch cộng đồng, trong đó 28 làng đủ điều kiện phục vụ khách. Nhiều điểm đến đã tạo dấu ấn quốc tế như Nặm Đăm, thôn Tha và Lô Lô Chải, góp phần khẳng định sức hấp dẫn của văn hóa bản địa. Với 1.478 cơ sở lưu trú, hơn 14.200 phòng và 52 doanh nghiệp lữ hành, tỉnh đang từng bước hình thành các tuyến du lịch liên vùng, kết nối Di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình với Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, mở rộng không gian và nâng cao sức cạnh tranh của ngành du lịch địa phương. Tỉnh có 357 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Những vùng chè Shan tuyết cổ thụ ở Mậu Duệ, Hoàng Su Phì, Hồng Thái... cùng các sản phẩm thổ cẩm, dược liệu và ẩm thực truyền thống đang được xây dựng thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần nâng cao giá trị và tăng thu nhập cho người dân. Trong 7 tháng năm 2026, tỉnh đón hơn 2 triệu lượt khách, trong đó có trên 406 nghìn lượt khách quốc tế; tổng doanh thu du lịch đạt trên 5.857 tỷ đồng.
Đồng chí Nguyễn Trung Ngọc, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang khẳng định, với tầm nhìn dài hạn và quyết tâm đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, tỉnh đang từng bước biến di sản thành nguồn lực cho tăng trưởng bền vững. Tỉnh xác định, bảo tồn gắn với phát huy, lấy cộng đồng làm chủ thể, đồng thời kết nối văn hóa với công nghệ, du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo để gia tăng giá trị di sản trong đời sống đương đại.
Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, doanh thu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp ít nhất 5% GRDP, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 và Chương trình hành động số 60-CT/TU ngày 27/5/2026 về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; qua đó xây dựng Tuyên Quang trở thành vùng đất xanh, giàu bản sắc, thịnh vượng và phát triển bền vững.
Biên tập viên Cổng TTĐT tỉnh
