Mèn Mén - món ăn độc đáo của người Mông trên Cao nguyên đá.
Hương vị của món ăn dân giã này tượng trưng cho sự trường tồn, phát triển của người Mông nơi đây. Hình ảnh những nương Ngô xanh biếc mọc trên lưng trừng vách đá đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng mỗi du khách khi đến đây. Nhiều người đặt ra câu hỏi tại sao trên những hốc đá, triền núi kia những cây Ngô lại mọc lên xanh tốt, trong khi nơi đây đất đai cằn cỗi, thiếu nước, thiếu đất trồng cây, khí hậu khắc nghiệt, rét đậm, rét hại về mùa đông, khô hạn về mùa hè…
Có được thành quả đó, người dân nơi đây đã phải cùng nhau gùi đất, nước, phân bón và gieo trồng giống Ngô địa phương phù hợp với thổ nhưỡng nơi đây. Những cây Ngô sinh trưởng và phát triển nhờ sự cần cù, chăm sóc của người dân và chính sự hấp thụ xương, gió để cho ra những hạt Ngô chắc mẩy, thơm bùi. Từ đó, người dân đã chế biến ra món ngon như Mèn Mén, một món ăn gắn bó với đời sống thường nhật qua bao thế hệ.
Mèn Mén thường được ăn cùng các món Tẩu Chúa, thịt treo gác bếp, gà luộc.
Mèn mén không phải là món ăn “ăn cho no” đơn thuần, mà là kết tinh của sự thích nghi với thiên nhiên khắc nghiệt. Hạt Ngô sau khi thu hoạch được phơi khô, tách hạt, rồi xay bằng cối đá thành bột thô. Bột Ngô ấy không được nhào với nước như bột mì, mà được “đồ” qua hai lần trong chõ gỗ. Chính cách chế biến đặc biệt này tạo nên độ tơi, dẻo và vị ngọt tự nhiên rất riêng của Mèn Mén.
Người làm mèn mén phải rất tỉ mỉ. Bột ngô được vẩy nước cho đủ độ ẩm, trộn đều bằng tay sao cho từng hạt bột tơi ra, không vón cục. Sau đó đem đồ lần thứ nhất, rồi lại lấy ra, trộn thêm nước và đồ lần thứ hai. Cả quá trình tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn. Khi chõ mèn mén chín, mở nắp ra, làn hơi nóng mang theo mùi thơm ngọt của Ngô lan tỏa khắp gian bếp.
Những hạt bột vàng óng, tơi xốp như cát nhưng lại mềm mại khi đưa vào miệng. Mèn Mén thường được ăn kèm với canh xương, rau cải hoặc thắng cố sẽ tạo nên một bữa ăn đậm đà, hấp dẫn.
Ngày nay, khi du lịch phát triển, Mèn Mén không còn là món ăn quen thuộc của người dân mà đã trở thành đặc sản được nhiều du khách ưa thích. Nhiều người lần đầu thưởng thức thấy lạ, nhưng càng ăn lại càng cảm nhận được vị ngọt hậu và sự chân chất của núi rừng. Không ít du khách chia sẻ rằng, ăn Mèn Mén không chỉ là thưởng thức một món ăn mà còn là trải nghiệm văn hóa ẩm thực độc đáo của người dân địa phương. Nhờ đó, Mèn Mén vẫn được người dân gìn giữ như một phần không thể thiếu của bản sắc.
Mèn Mén là món ăn không thể thiếu trong các cuộc thi ẩm thực của các địa phương.
Trong thời gian qua, nhiều gia đình, nhiều bản làng đã kết hợp làm du lịch cộng đồng, giới thiệu cách làm Mèn Mén cho du khách trải nghiệm. Từ việc xay ngô, trộn bột đến đồ chõ, mỗi công đoạn đều mang lại sự thích thú cho những ai muốn hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa. Mèn Mén món ăn giản dị từ hạt ngô đã vượt qua giới hạn của một bữa cơm thường ngày để trở thành biểu tượng của sức sống, của sự bền bỉ nơi Cao nguyên đá. Và với du khách, đó không chỉ là hương vị, mà còn là ký ức về một vùng đất chân thành, mộc mạc nhưng đầy cuốn hút.
Biên tập viên Cổng TTĐT tỉnh
