Xóa bỏ hủ tục, xây dựng những chuẩn mực văn hóa mới
Những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, công tác xây dựng đời sống văn hóa trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, phát huy; phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa ngày càng đi vào chiều sâu, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân.
Tuy nhiên, tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn tồn tại những hủ tục, tập quán lạc hậu như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, thách cưới cao, cưới hỏi kéo dài, tang lễ rườm rà, mê tín dị đoan, lạm dụng rượu bia và các tập quán sinh hoạt thiếu vệ sinh. Đặc biệt, tình trạng kiêng kỵ sau lễ hội, lễ cúng rừng vẫn xuất hiện ở một số nơi, làm gián đoạn lao động sản xuất, học tập và ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực. Không ít gia đình phải vay mượn để tổ chức cưới hỏi, ma chay theo tập quán cũ, kéo theo gánh nặng kinh tế và nguy cơ tái nghèo. Những tồn tại đó không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của từng gia đình mà còn trở thành lực cản đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới.
Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 89-NQ/TU về xây dựng nếp sống văn minh trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang, xác định rõ phương châm “Lấy xây làm nền tảng, lấy chống làm nhiệm vụ quan trọng, lấy người dân làm chủ thể của quá trình thực hiện, lấy cộng đồng làm không gian điều chỉnh hành vi”.
Theo đó, xây dựng nếp sống văn minh không phải là xóa bỏ các giá trị văn hóa truyền thống mà là phát huy những phong tục, tập quán tốt đẹp, đồng thời từng bước loại bỏ những hủ tục không còn phù hợp với đời sống hiện đại. Người dân được xác định là chủ thể trung tâm của quá trình thay đổi, dưới sự tuyên truyền, vận động của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội cùng đội ngũ già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng.
Lan tỏa nếp sống văn minh từ cơ sở
Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực. Trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, đến nay toàn tỉnh đã vận động, can thiệp hoãn tổ chức đám cưới đối với trên 654 cặp chưa đủ điều kiện đăng ký kết hôn, góp phần giảm đáng kể tình trạng tảo hôn. Việc cưới ngày càng được tổ chức theo hướng văn minh, tiết kiệm. Phần lớn đám cưới được tổ chức trong một ngày, hạn chế tình trạng kéo dài nhiều ngày, ăn uống linh đình gây tốn kém. Số lượng đám cưới không thuốc lá, quy mô dưới 500 khách, không lấn chiếm lòng đường, tổ chức ngoài giờ hành chính ngày càng tăng.
Bên cạnh đó, nhiều nét đẹp văn hóa mới được hình thành và lan tỏa trong cộng đồng. Nhiều cặp đôi lựa chọn mặc trang phục truyền thống dân tộc trong ngày cưới, tổ chức dâng hương tại các di tích lịch sử hoặc trồng cây lưu niệm để ghi dấu ngày trọng đại. Những cách làm này không chỉ góp phần giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mà còn thể hiện lối sống văn minh, trách nhiệm với cộng đồng, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Người dân xã Đông Thọ mặc trang phục truyền thống trong ngày cưới.
Hiệu quả của công tác vận động xóa bỏ hủ tục được thể hiện rõ qua nhiều mô hình, cách làm sáng tạo ở cơ sở. Tại thôn Sùng Là, xã Yên Minh, nơi có 85 hộ đồng bào Mông sinh sống, tỷ lệ hộ nghèo từng chiếm trên 60%, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống có thời điểm rất đáng lo ngại. Trước thực trạng đó, chi bộ thôn, Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động. Nội dung xây dựng nếp sống văn minh, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được lồng ghép trong các buổi sinh hoạt chi bộ, họp thôn, sinh hoạt đoàn thể, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và tự giác thực hiện.
Ông Mai Văn Quân, Bí thư Chi bộ thôn Sùng Là cho biết: “Chúng tôi xác định đảng viên phải gương mẫu đi đầu, tuyên truyền từ trong từng gia đình đảng viên rồi lan tỏa ra cộng đồng. Khi người dân hiểu được những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đối với chất lượng dân số và tương lai con em mình thì việc thay đổi nhận thức trở nên thuận lợi hơn”. Nhờ cách làm kiên trì, sát thực tiễn, đến nay thôn Sùng Là đã xóa bỏ hoàn toàn tình trạng tảo hôn, không phát sinh hôn nhân cận huyết thống; số trường hợp sinh con thứ ba giảm đáng kể. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được nâng lên, trở thành minh chứng sinh động cho hiệu quả của công tác xây dựng nếp sống văn minh từ cơ sở.
Trong việc tang, 100% thôn, tổ dân phố đã thành lập Ban tổ chức lễ tang, hỗ trợ các gia đình thực hiện tang lễ chu đáo, tiết kiệm và đúng quy định. Nhiều hủ tục như tổ chức tang lễ kéo dài, rải vàng mã trên đường đưa tang, sử dụng quá nhiều vòng hoa, bức trướng từng bước được loại bỏ. Ý thức bảo vệ môi trường trong hoạt động mai táng ngày càng được nâng cao.
Các lễ hội truyền thống được tổ chức trang trọng, bảo đảm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tuân thủ quy định của pháp luật. Những lễ hội tiêu biểu như Gầu Tào, Lồng Tồng, lễ mừng cơm mới cùng các trò chơi dân gian được duy trì, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và phát triển du lịch cộng đồng.
Trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều tập quán lạc hậu dần được thay thế bằng lối sống văn minh, khoa học. Người dân ngày càng chú trọng vệ sinh môi trường, chăm sóc sức khỏe, xây dựng gia đình hạnh phúc và tạo điều kiện cho con em học tập, phát triển toàn diện.
Một trong những yếu tố quyết định tạo nên những chuyển biến tích cực đó là vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Nghị quyết số 89-NQ/TU xác định kết quả thực hiện nếp sống văn minh là một trong những tiêu chí đánh giá, xếp loại tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên hằng năm. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng và đưa chủ trương của Đảng thực sự đi vào cuộc sống.
Với mục tiêu đến năm 2030 có trên 95% việc cưới, việc tang, lễ hội được thực hiện theo nếp sống văn minh; từng bước chấm dứt các hủ tục lạc hậu, cơ bản không còn tình trạng tảo hôn và không phát sinh hôn nhân cận huyết thống, Tuyên Quang đang từng bước xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy bản sắc tốt đẹp của các dân tộc, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.
Biên tập viên Cổng TTĐT tỉnh
